OR rechten en plichten

De taken van een OR

De ondernemingsraad (OR) heeft een belangrijke rol binnen organisaties. Als OR vertegenwoordig je de belangen van medewerkers en denk je mee over het beleid van de organisatie. Maar wat betekent dat concreet? Wat zijn nu eigenlijk de rechten en plichten van de OR?

In dit artikel leggen we helder uit wat de belangrijkste taken zijn en hoe die in de praktijk terugkomen.

De belangrijkste rechten volgens de WOR

In de wetgeving zijn de rechten en plichten van de medezeggenschap vastgelegd in de Wet op de ondernemingsraden, afgekort de WOR. Deze wet vormt de basis voor hoe het overleg tussen de OR en directie is georganiseerd.

In de dagelijkse praktijk krijgt de OR te maken met 5 rechten:

1. Recht op informatie

Als OR heb je recht op alle informatie die je nodig hebt om je werk goed te kunnen doen. Dat betekent dat je bij een advies- of instemmingsaanvraag minimaal dezelfde informatie ontvangt als de bestuurder.

In de praktijk zien we dat OR’en soms juist overladen worden met informatie. Het is daarom belangrijk om samen scherp te hebben:

welke informatie heb je echt nodig
wat helpt je om een goed oordeel te vormen
en wat is minder relevant

Zo houd je overzicht en focus.

2. Recht op overleg

Overleg is een van de belangrijkste onderdelen van het OR-werk. Gemiddeld vergaderen bestuurder en OR zo’n zes keer per jaar met elkaar in de overlegvergadering (OV). Daarnaast geldt:

bij urgente ontwikkelingen moet overleg binnen twee weken mogelijk zijn
twee keer per jaar vindt de ‘algemene gang van zaken’-vergadering plaats

In deze vergadering blik je samen terug én vooruit. Welke ontwikkelingen spelen er? Welke besluiten komen eraan? En hoe wordt de OR daarbij betrokken? Daarbij maak je afspraken over:

wanneer iets onder adviesrecht of instemmingsrecht valt
welke informatie nodig is
wie betrokken wordt

Dit overleg vormt de basis voor een halfjaarplanning en helpt de OR om proactief te werken.

Naast het overleg met de bestuurder vergadert de OR ook onderling. En minstens zo belangrijk: de OR heeft recht op overleg met de achterban, bijvoorbeeld via bijeenkomsten of informele gesprekken met medewerkers.

3. Recht van initiatief

De OR hoeft niet alleen te reageren op plannen van de bestuurder, maar kan ook zelf onderwerpen agenderen. Met het initiatiefrecht kan de OR voorstellen doen over onderwerpen die zij belangrijk vindt, zoals werkdruk, arbeidsomstandigheden of samenwerking.

De bestuurder moet:

het voorstel met de OR bespreken
schriftelijk en gemotiveerd reageren

Ook als een voorstel niet wordt overgenomen, geeft dit de OR de mogelijkheid om zichtbaar te maken wat er speelt en hoe daarmee wordt omgegaan.

Meer over het initiatiefrecht? Luister dan ook eens naar deze podcast.

4. Adviesrecht

Het adviesrecht geldt bij belangrijke financieel-economische en organisatorische besluiten. Denk bijvoorbeeld aan:

reorganisaties
fusies en overnames
belangrijke investeringen
veranderingen in de structuur van de organisatie
beëindiging of uitbreiding van activiteiten

In deze situaties is de bestuurder verplicht om advies te vragen aan de OR.

Lees meer over het adviesrecht van de OR.

5. Instemmingsrecht

Als de bestuurder plannen heeft die over wijzigingen gaan in het personeelsbeleid die niet in de CAO staan, dan valt dit onder instemmingsrecht. Een instemmingaanvraag moet aan dezelfde voorwaarden voldoen als een adviesaanvraag.

Het instemmingsrecht is het zwaarste recht van de OR. Want als de OR niet akkoord gaat met de aanvraag, mag de bestuurder het plan niet implementeren. Mochten bestuurder en OR er dus samen niet uitkomen dan moeten zij langs de bedrijfscommissie van de Sociaal Economische Raad voor een bemiddelingspoging. Als deze bemiddeling niet slaagt, dan kan de bestuurder de zaak aan de kantonrechter voorleggen.

Lees meer over het instemmingsrecht van de OR.

Taken en rollen binnen de OR

Volgens de WOR benoemt de OR in ieder geval een voorzitter en een vicevoorzitter. In de praktijk werken veel ondernemingsraden daarnaast met:

een (vice-)secretaris
eventueel een ambtelijk secretaris

Hoe je dit precies organiseert, bepaal je als OR zelf. Belangrijk is vooral dat:

rollen duidelijk zijn
taken goed verdeeld worden
iedereen doet waar hij of zij goed in is

Dat geeft energie en maakt de OR als team sterker.

Meer leren over de rol van de ambtelijk secretaris? Luister dan eens onze podcast over dit onderwerp.

Praktische tips bij de start van een OR

Tot slot een aantal praktische aandachtspunten die helpen om goed van start te gaan.

Do’s bij de start van een OR:

Betrek de OR zo vroeg mogelijk bij ontwikkelingen (‘vroeg in de trechter’)
Bespreek aan het begin van de zittingsperiode ieders motivatie en verwachtingen
Inventariseer ontwikkelbehoeften van zowel nieuwe als ervaren leden
Plan direct een jaarplanning met de bestuurder, inclusief de artikel 24-overleggen
Werk met een vaste agenda en duidelijke rolverdeling
Stel per kwartaal prioriteiten om focus aan te brengen
Zie de WOR als middel om invloed uit te oefenen, niet als doel op zich

Don’ts bij de start van een OR:

alleen ervaren leden in het dagelijks bestuur, zorg vanaf de start voor een goede opvolging en inwerken van nieuwe leden
vaak dreigen met de gang naar de rechter om vervolgens nooit de stap te wagen
de vergadering rond de Algemene gang van zaken (art.24) verlaten zonder afspraken over bij welke onderwerpen
en op welke wijze OR en bestuurder gaan samenwerken in het aankomende half jaar

Veelgestelde vragen over OR rechten en plichten

Wat zijn de belangrijkste taken van de OR?

De belangrijkste taken zijn: overleg voeren, medewerkers vertegenwoordigen, invloed uitoefenen via advies- en instemmingsrecht en zelf initiatief nemen.

Moet de OR altijd betrokken worden bij besluiten?

Nee, alleen bij besluiten die onder de WOR vallen of wanneer daar afspraken over zijn gemaakt.

Wat is het verschil tussen adviesrecht en instemmingsrecht?

Kort gezegd gaat het adviesrecht over belangrijke organisatorische wijzigingen en het instemmingsrecht over personele regelingen.

Medezeggenschap